EIGEN ONDERZOEK EERST?
We hebben de titel van dit webbericht gelijk maar in ‘kapitalen’ (hoofdletters) gezet, dan kan daar geen misverstand over bestaan. Het webbericht gaat over ‘eigen onderzoek’ beschouwen als de beste manier om uit te vinden of iets klopt of niet. Wetenschapsjournalist Adriaan ter Braack heeft daar zo zijn bedenkingen bij en schreef er een boek over. Lezen, die hap.
Nieuwsgierig zijn, je op de hoogte houden, erachter komen hoe iets zit, het kaf van het koren willen scheiden, het zijn allemaal prima eigenschappen en als je in de gaten houdt dat er een verschil is tussen een roddelblad en een medium met een degelijke wetenschapsredactie, dan kom je al een heel eind. Zo meldt de NOS dat er na eiwitten een nieuwe eettrend is: fibermaxxing. Draaide het bij gezond eten tot voor kort vooral om het binnenkrijgen van extra eiwitten, in de nieuwste trend staan vezels centraal. Nederlanders krijgen namelijk ruim voldoende eiwitten binnen, maar niet genoeg vezels (21 gram tegen 30 gram) en nu zijn er op TikTok allerlei influencers met producten in dat vezelgat gedoken. Onderzoeken hoe dat zit, kan er dan als volgt uitzien. Je leest het NOS artikel, daarna lees je meer over vezels op de website van het Voedingscentrum, en als trouwe, zeer gewaardeerde lezer van onze website pak je ook nog even dit webbericht over vezels en energie-inname mee, omdat je misschien je voeding wilt opvezelen. Huiswerk gedaan en je bent behoorlijk bestand tegen boodschappen van allerlei lieden (lees: influencers) die er een dik belegde boterham aan willen verdienen.
Onderuit met eigen onderzoek
Nu zou je kunnen denken, dat is mij niet diepgaand genoeg, een paar behoorlijke bronnen, ik ga zelf op onderzoek uit en laat mij niet door mainstream media, wetenschapsredacteuren of artsen voorschrijven wat ik ergens van moet denken. Ik ben kritisch, zoek zelf de feiten op en vorm mijn eigen mening. Alle informatie is immers online beschikbaar. Dat je met dat ‘eigen onderzoek eerst’ stevig onderuit kan gaan, was voor wetenschapsjournalist Adriaan ter Braack reden om er eens goed voor te gaan zitten, met als resultaat het boek ‘Eigen onderzoek eerst. De pseudowetenschappelijke methode.’
De praktijk van het ‘eigen onderzoek’ is volgens Ter Braack een stuk moeilijker dan gedacht en vaak betekent het niet meer dan het bekijken van willekeurige YouTube documentaires en het lezen van obscure blogjes met krakkemikkige bronvermelding, om het eigen gelijk te onderbouwen. Daarbij komt, de afgelopen vijftien jaar is het internet gigantisch uitgedijd met zoveel informatie dat een mens er makkelijk in kan verzuipen, en daar varen allemaal influencers wel bij. En die roepen ‘Vertrouw niemand, wees kritisch!’ Maar veronderstelt ‘kritisch zijn’ niet ook een gezonde dosis ‘zelfkritiek’? Dat betekent dat je jezelf eerlijk de vraag moet stellen hoe goed je eigenlijk bent uitgerust om wetenschappelijke artikelen te kunnen beoordelen. Vaak komen influencers met een waslijst aan wetenschappelijke artikelen omdat ze toch wel weten dat je die niet gaat en/of kunt beoordelen. En zo surf je al sprokkelend je ‘eigen onderzoek’ bij elkaar.
Sjamadriaan op safari
Adriaan ter Braack is voor zijn boek op safari gegaan langs allerlei ‘pseudowetenschappelijke methoden’ of aannames die worden gebruikt om het eigen gelijk te onderbouwen, controle over de chaos (informatiestress) te houden, de kassa te laten rinkelen, of op een bepaald gebied de goeroe uit te hangen (Sjamadriaan!). In het eerste hoofdstuk legt hij uit wat wetenschap is en waarin het verschilt van pseudowetenschap, achtereenvolgens komen zaken aan bod hoe je kritisch kan zijn en wat voor factoren je daarbij dwarsbomen. In de volgende hoofdstukken komen problemen aan bod met aannames als ‘de natuur is goed’, hoe lastig het is om risico’s te schatten, waarom anekdotisch bewijs onvoldoende is, over blind vertrouwen en tenslotte over de illusie van de maakbaarheid van gezondheid en welzijn. Ook laat hij zien hoe de media daaraan bijdragen. Kortom, misschien zelf maar eens met Sjamadriaan op safari gaan.
Een eerste indruk vind je hier. Sjamadriaan volgen kan hier. Boek is hier te koop.