Effecten & Bijwerkingen

Anabole steroïden kunnen diverse effecten hebben wat in de eerste plaats afhankelijk is van de plek in het lichaam waar de anabolen zich aan de receptoren hechten. Anabolen brengen in de spieren een heel andere reactie teweeg dan in de huid of hersenen. Hieronder volgt een opsomming van de verschillende effecten van anabolen in het menselijk lichaam.

Spiermassa

De spieren beschikken over receptoren waaraan anabolen zich kunnen hechten. Wanneer dit gebeurt, wordt er een hele keten van reacties opgestart met als resultaat de aanmaak van meer eiwitten in de spier. Dit verklaart de spieropbouwende werking van anabolen. Spieren bestaan immers voor een groot deel uit eiwitten. Ze gaan groeien, worden dikker en sterker. De mate waarin anabolen de spiergroei bevorderen, hangt niet alleen af van de hoeveelheid anabolen die wordt gebruikt, maar ook van de hoeveelheid receptoren in de spieren. Wanneer alle receptoren in de spieren bezet zijn met anabolen, wat eerder gebeurt dan men denkt, leidt het gebruik van nog meer anabolen niet tot nog meer spiermassa: vol is vol. Het is ook niet mogelijk vijf sleutels (anabolen) tegelijk in één slot (receptor) te steken. Het ‘hoe meer, hoe beter’-principe gaat met betrekking tot anabolen dan ook niet op. Anabolen die op de spier geen vrije receptor kunnen vinden, kunnen de spiergroei niet bevorderen.

Er is nog een manier waarop anabolen de spiergroei bevorderen. Behalve dat ze de spier stimuleren om te gaan groeien, kunnen ze ook spierafbrekende (katabole) processen tegengaan. Als iemand zwaar getraind heeft of gestresst is, produceert die persoon meer cortisol, het hormoon dat een spierafbrekend effect heeft. Cortisol hecht zich aan een ander soort receptor op de spier en start een spierafbrekend proces op. Omdat anabolen deze receptoren kunnen bezetten, kunnen ze de afbraak van spieren voorkomen.

Pezen hebben geen receptoren voor anabolen. Het risico bestaat dus dat de spieren sterker worden dan de pezen aankunnen, met soms ernstige blessures, zoals het compleet afscheuren van de grote borstspier, als gevolg.

Lichaamsgewicht

De gewichtstoename als gevolg van steroïdengebruik bestaat voornamelijk uit een toename van de vetvrije massa, voor een deel doordat er meer vocht wordt vastgehouden. Naarmate anabolen meer en langer worden gebruikt, wordt de toename in vetvrije massa steeds geringer. Na een kuur raakt men een (soms fors) deel van de aanwinst weer kwijt.

Spierkracht

Onderzoek wijst uit dat ervaren krachsporters die goed trainen meer in kracht toenemen wanneer ze hun training combineren met het gebruik van anabolen. Een belangrijke randvoorwaarde is dat het voedingspatroon op orde dient te zijn. Net als bij het lichaamsgewicht geldt ook hierbij dat, nadat men gestopt is met het gebruik, de toegenomen kracht deels afneemt.

Vetmassa

Anabolen hebben geen direct effect op de vetmassa bij mannen. Bij vrouwen neemt de hoeveelheid vetweefsel wel af.

Huid

Anabolen stimuleren de talgklieren in de huid tot afgifte van meer talg, waardoor de huid vetter wordt en er meer risico is dat de talgkliertjes verstoppen en gaan ontsteken (acne). 

De acne is vooral te vinden op gezicht, nek, borst, bovenrug en bovenarmen, want daar zitten ook de meeste talgkliertjes. Soms treden extreme vormen van acne op en moeten stevige medicijnen als behandeling worden voorgeschreven.

(Hoofd)haar

Mannen kunnen hoofdhaar verliezen door het gebruik van anabolen. Zeker wanneer kaalheid in de familie voorkomt. Bij vrouwen kan juist een sterkere beharing optreden, namelijk op de bovenlip en onderarmen.

Hartspier

Het hart van een anabolengebruikende krachtsporter is anders dan dat van een niet-gebruikende krachtsporter. Bij dieren is aangetoond dat anabole steroïden een direct negatief effect op de hartspier kunnen hebben, waardoor het hart slechter functioneert. Gebleken is dat anabolengebruik een sterk verhoogd risico geeft op hart- en vaatziekten.

Cholesterolhuishouding

Door het gebruik van anabolen daalt de concentratie van het goede HDL-cholesterol en stijgt de concentratie van het slechte LDL-cholesterol. Hoe sterker de concentratie van het goede HDL-cholesterol daalt, hoe groter de kans op een hartinfarct. Daarnaast kan anabolengebruik het homocysteinegehalte doen toenemen, wat slagaderverkalking en daardoor hart- en vaatziekten (infarcten, hersenbloedingen) kan veroorzaken.

Bloeddruk

Door een toename van het bloedvolume, ten gevolge van een verhoogde aanmaak van bloedlichaampjes, kan het gebruik van anabolen tot een verhoogde bloeddruk leiden. Door het vasthouden van vocht tijdens het gebruik van anabolen kan de bloeddruk nog meer stijgen. In bepaalde omstandigheden, bijvoorbeeld tijdens het leveren van zware (krachts)inspanningen, kan dit een verhoogd gezondheidsrisico geven.

Nieren

Langdurig gebruik van anabolen kan leiden tot een verhoogde bloeddruk en dit kan weer nierschade veroorzaken. Omdat soms ook stevige pijnstillers (NSAID’s) worden gebruikt tegen allerlei spier-, pees- en gewichtspijntjes kan dit de situatie verergeren. Pijnstillers kunnen tot nierfunctiestoornissen leiden.

Lever

Het gebruik van anabolen, vooral in tabletvorm, vormt een zware belasting voor de lever en kan leiden tot leverschade. Dit kan zich op verschillende manieren uiten. Door de schade komen leverenzymen in het bloed. Langdurig gebruik van anabolen kan tevens leiden tot het afknellen van galkanalen, waardoor geelzucht kan ontstaan, en tot het afknellen van bloedvaten in de lever, waardoor grote met bloed gevulde holtes in de lever ontstaan. Hierdoor vergiftigt de lever en bestaat er een groot risico voor een, vaak dodelijke, inwendige bloeding. Het gebruik van anabolen bevordert tevens de ontwikkeling van (aanwezige) tumoren en kankergezwellen in de lever.

Prostaat

Door het gebruik van anabolen groeit de prostaat. Hoe groter de prostaat, hoe pijnlijker het urineren wordt. In extreme gevallen kan de prostaat de urinebuis helemaal afknellen en moet er een katheter ingebracht worden om nog te kunnen plassen. Bij mensen met een erfelijke aanleg voor kanker of een beginnende vorm van prostaatkanker kan het gebruik van anabolen leiden tot een kwaadaardige prostaattumor.

Hormoonhuishouding bij mannen

Het gebruik van anabolen onderdrukt de natuurlijke testosteronproductie in de zaadballen. Daardoor vermindert ook de zaadproductie en krimpen de zaadballen. De zaadballen zijn voor een groot deel opslag van sperma. Hierdoor is men minder vruchtbaar en kan men zelfs (meestal tijdelijk) onvruchtbaar worden. Langdurig gebruik van anabolen kan leiden tot het volledig stilleggen van de natuurlijke testosteronproductie. Anabolen kunnen in het lichaam worden omgezet in vrouwelijke hormonen, de oestrogenen. Deze kunnen leiden tot vrouwelijke borstvorming (gynaecomastie), vetafzettingen op de heupen en rug en het vasthouden van vocht. Het gebruik van anabolen kan tevens leiden tot ongecontroleerde, pijnlijke erecties.

Hormoonhuishouding bij vrouwen

De vermannelijkende effecten van anabole steroïden kunnen bij vrouwen leiden tot bijwerkingen zoals een mannelijk beharingspatroon en een zware stem. De meeste van deze bijwerkingen zijn blijvend van aard. Tevens kan het gebruik van anabolen bij vrouwen leiden tot menstruatiestoornissen en een toename in agressie en seksuele aandrang. In extreme gevallen kan het gebruik van anabolen bij vrouwen leiden tot een mannelijke gelaatsuitdrukking (brede kaak, inhammen boven de slapen) en groei van de clitoris. Het gebruik van anabolen leidt bij zwangere vrouwen tot ontwikkelingsstoornissen en een vermannelijking van het ongeboren kind.

Gedrag

Het gebruik van anabolen heeft verschillende uitwerkingen op het gedrag, zoals een toename in agressie, een wisselvallige seksuele aandrang, depressie en achterdochtig gedrag. Deze gedragseffecten zijn niet goed voorspelbaar. Het gebruik van anabolen kan tevens leiden tot een verslaving. De psychologische effecten van anabolengebruik kunnen vergaande gevolgen hebben.